Edukacja przyrodniczo-leśna na rzecz Botaniki

XXV KONFERENCJA Z CYKLU WSPÓŁCZESNE ZAGADNIENIA EDUKACJI LEŚNEJ SPOŁECZEŃSTWA

6-7 GRUDNIA 2022 ROKU

Konferencja współorganizowana przez Lasy Państwowe

Referaty

  • Botaniczny walor parku-arboretum w działalności edukacyjnej Ośrodka Kultury Leśnej w Gołuchowie

    Alicja Antonowicz

    Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie

    Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie – jednostka organizacyjna Lasów Państwowych – poprzez prowadzoną działalność edukacyjną rozbudza w odbiorcach zainteresowanie lasem i pobudza ich do refleksji na temat własnej postawy wobec środowiska przyrodniczego. Pogłębianie oraz rozwijanie wrażliwości na piękno lasu traktuje jako narzędzie ochrony przyrody, wykorzystywane do zmiany stereotypów, nawyków, eliminacji tolerowania niewłaściwych zachowań.

    Działalność edukacyjna Ośrodka ma charakter całoroczny i przebiega z wykorzystaniem terenu zabytkowego parku-arboretum, wystaw w Muzeum Leśnictwa, Pokazowej Zagrody Zwierząt, pracowni warsztatowych oraz plenerowych punktów dydaktycznych, w tym dwóch wiat turystycznych.

    Oferta uwzględnia potrzeby w zakresie wieku, czasu pobytu oraz sposobów zdobywania wiedzy. Zajęcia mają charakter aktywny i głównie przybierają formę nauki przez zabawę, która jest naturalną drogą zaspokajania rodzących się zainteresowań oraz potrzeb ruchowych, poznawczych, emocjonalnych. Dużym zainteresowaniem cieszą się zielone szkoły, które umożliwiają uczestnikom nawiązywanie osobistych relacji z naturą, poprzez możliwość obserwowania, słuchania, wąchania i dotykania świata przyrody, a także refleksji nad swoimi doświadczeniami.

    Park-arboretum jest miejscem o wyjątkowej wartości przyrodniczej podlegającym ochronie prawnej. Jest wpisany do rejestru zabytków województwa wielkopolskiego od 1965 r. Stanowi również przyrodniczą dominantę Obszaru Chronionego Krajobrazu „Dolina rzeki Ciemnej”. Został utworzony w drugiej połowie XIX wieku w stylu angielskim i obejmuje obszar blisko 160 ha. Jego oś kompozycyjną stanowi dolina rzeki Ciemnej. Wyróżnia się w nim dwie odrębne w swoim charakterze strefy. Południową stanowi arboretum z bogatą kolekcją dendrologiczną, północną – zbiorowiska leśne. W parku rośnie około pół tysiąca gatunków i odmian drzew oraz krzewów rodzimego i obcego pochodzenia, wiele z nich osiągnęło wymiary pomników przyrody. Na jego terenie w miejscu funkcjonującej w XIX i XX wieku szkółki drzew i krzewów utworzono ozdobny ogród ziołowo-kwiatowy. W tym miejscu można zwiedzać również stary matecznik, a także dziewiętnastowieczne winnice i ananasarnię. Szacie roślinnej i faunie parku poświęcono kilka prac badawczych, których wyniki dowodzą istotnego znaczenia gołuchowskiego parku-arboretum w ochronie różnorodności biologicznej.

    Różnorodność świata roślin na obszarze parku-arboretum w Gołuchowie wpływa na odbiorców w rozmaity sposób: tworzy środowisko wypoczynku, inspiruje, angażuje. Ośrodek poprzez przygotowane formy edukacji kieruje uwagę w stronę dziedzictwa przyrodniczego, pomaga bliżej poznać kolekcją roślinną i serwuje przestrzeń do artystycznej kreacji.

    Rozwijanie wiedzy i zdobywanie nowych umiejętności odbywa się m.in. poprzez zajęcia na terenie parku i w muzeum, aktywność na ścieżkach questowych i geocachingowej, cykliczne plenery artystyczne, warsztaty dla seniorów i nauczycieli, imprezy popularyzujące tematykę leśną, wydawnictwa.

  • Czy dotychczasowe style aranżacji kolekcji dendrologicznych wspomagają w sposób satysfakcjonujący proces realizacji dydaktyki studentów oraz edukacji społeczeństwa; propozycja nowego stylu aranżacji

    Anna Gazda

    UR w Krakowie, Wydział Leśny, Katedra Bioróżnorodności Leśnej

    Pierwsze kolekcje dendrologiczne miały głównie charakter parków roślin ozdobnych lub kolekcji uniwersyteckich, w których dominował zamysł związany głównie z estetyką miejsca. Najważniejsza była „malowniczość” kompozycji. Pewnej rewolucji w tego typu obiektach dokonał Karol Linneusz, w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu w Uppsali. Kompozycję części ogrodu podporządkował idei, nad którą wtedy pracował – stworzył rabaty uporządkowane według cech generatywnych podobnie jak w „Systema naturae”. Ten styl kompozycji nadal można spotkać w wielu ogrodach. A może warto podążyć śladami Karola Linneusza? Jednak nie poprzez wierne naśladowanie jego stylu kompozycji, ale podjąć nowe wyzwanie? Zaproponować nowy układ pozwalający lepiej poznać interakcje zachodzące między gatunkami?

  • Doświadczenia Kampinoskiego Parku Narodowego w edukacji botanicznej lokalnych społeczności

    Anna Kębłowska, Beata Bąk

    Kampinoski Park Narodowy

    Kampinoski Park Narodowy (KPN) co roku jest organizatorem lub współorganizatorem kilkudziesięciu mniejszych i większych inicjatyw edukacyjnych związanych z przyrodą, w tym florą i roślinnością. Warto zauważyć, że edukacja i popularyzacja wiedzy przyrodniczej na terenie historycznej Puszczy Kampinoskiej sięga końca XIX wieku. Rejon Puszczy był bowiem jednym z ulubionych obiektów eksploracji dla wielu znanych botaników i krajoznawców w Polsce, np. Wojciecha Jastrzębowskiego, Józefa Rostafińskiego czy Romana Kobendzy, którzy zapraszali na wspólne wyprawy studentów, miłośników Puszczy i przyrody. Obecnie oferta edukacyjna kierowana jest przede wszystkim do mieszkańców KPN i okolic, w tym dzieci i młodzieży. Poprzez zajęcia dedykowane różnym grupom odbiorców, spotkania, wydawnictwa i akcje wolontariackie, przekazywana jest wiedza nie tylko na temat różnorodności szaty roślinnej występującej na terenie Parku i otuliny, ale także ukazywane są powiązania działalności człowieka z różnymi elementami przyrody, w tym ze światem roślinnym, oraz zagrożenia i sposoby ochrony roślinności i poszczególnych gatunków. Dobre efekty niosą akcje podejmowane w tym celu wspólne z samorządami, placówkami oświatowymi i lokalnymi organizacjami, coraz szerszym odbiorem cieszą się także działania edukacyjne w Internecie.

    W uznaniu za popularyzację wiedzy botanicznej Kampinoski Park Narodowy otrzymał w 2022 roku Medal Polskiego Towarzystwa Botanicznego im. Bolesława Hryniewieckiego za bogatą ofertę edukacyjną i różnorodne formy upowszechniania wiedzy przyrodniczej.

  • Działalność edukacyjna Arboretum SGGW w Rogowie

    Sylwia Bartkowska

    Arboretum SGGW w Rogowie

    Jedną z form działalności statutowych arboretów jest działalność edukacyjna. Arboretum SGGW w Rogowie realizuje ją wraz z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej. Obie jednostki należą do Leśnego Zakładu Doświadczalnego w Rogowie, dopełniając wzajemnie swoje cele i zadania.

    Podstawowe działania w CEPL mają formę interaktywną: warsztaty w izbie edukacyjnej, karty pracy na lekcji w lesie, czy Muzeum Lasu i Drewna.

    W Arboretum filar edukacji przyrodniczej stanowią wycieczki z przewodnikiem. Dopełnienie oferty stanowią cykliczne imprezy plenerowe: „Majówka w Arboretum”, „Spacer po czerwonym dywanie”, czy Wędrowny Festiwal Filharmonii Łódzkiej „Kolory Polski”. Indywidualni zwiedzający mają możliwość zdobycia wiedzy przyrodniczej korzystając z broszury „Przewodnik po Arboretum w Rogowie”, wypożyczając audioprzewodnik, bądź też instalując darmową aplikację na smartfon.

    Wszystkie rośliny posadzone w Ogrodzie zarejestrowane są w bazie danych i naniesione na mapę numeryczną. W terenie wprowadzono system etykiet, którymi opatrzona jest większość uprawianych tu roślin.

    Ważnym elementem są tablice edukacyjne rozmieszczone na terenie Ogrodu i dotyczą zarówno konkretnych gatunków roślin, jak i zjawisk oraz procesów przyrodniczych.

    Od 2017 roku w Arboretum istnieje Ogród Ginących Roślin Świata, w którym posadzone są rośliny zagrożone wyginięciem, pochodzące z różnych strona świata.

  • Działalność edukacyjna leśnych ogrodów botanicznych

    Agnieszka Milczarek1, Bartłomiej Meres2, Mateusz Sowelo2, Justyna Wiland-Szymańska2, 3, Renata Dudziak4

    1Park Narodowy “Bory Tucholskie”, 2Ogród Botaniczny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 3Wydział Biologii UAM, Zakład Botaniki Systematycznej i Środowiskowej, 4Wydział Biologii UAM, Laboratorium Dydaktyki i Ochrony Przyrody,

    Lasy Państwowe prowadzą edukację leśną w myśl Ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, Dz.U. 1991 nr 101 poz. 444. W swoich strukturach PGL LP utrzymują siedem ogrodów botanicznych, które działają w zgodzie z Ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 o ochronie przyrody, Dz.U. 2004 nr 92 poz. 880. Dodatkowo na terenie kraju funkcjonują dwie jednostki nawiązujące w swojej misji do ogrodów botanicznych, a mianowicie Arboretum Ośrodka Kultury Leśnej w Gołuchowie oraz Arboretum Leśnego Banku Genów Kostrzyca. Wszystkie te placówki działają na styku dwóch typów uwarunkowań prawnych. Z jednej strony, jako ogrody botaniczne, a z drugiej jako ośrodki leśne. Analizie działalności edukacyjnej poddano 9 instytucji, biorąc pod uwagę ich uwarunkowania prawne, metody nauczania oraz zaplecze edukacyjne. Badania wykonano za pomocą metody sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem ankiety przygotowanej w formularzu Google Docs. Wykazano, że ankietowane jednostki prowadzą edukację zgodnie z postulatami zawartymi w obu obowiązujących ustawach. Niemniej znaczna część ogrodów botanicznych skupia się głównie na edukacji z zakresu gospodarki leśnej i tematów pośrednio z nią związanych. Mniej uwagi poświęca się za to szeroko rozumianej bioróżnorodności, ochronie przyrody czy zagadnieniom z zakresu ekologii.

  • Edukacja, botanika i zapylacze, czyli jak oswajać skomplikowane zależności

    Magdalena Frączek

    UR w Krakowie, Wydział Leśny

    W naszej florze ponad 70% to rośliny owadopylne. “Gdyby brakło pszczół, nie tylko drzewa owocowe rodziłyby daleko słabiej – lub nawet wcale – lecz to samo stałoby się i z koniczyną, i z rzepakiem, z fasolą i ogórkami, czernicami i borówkami, nie mówiąc o niezliczonych kwiatach polnych i innych roślinach. Mamy tu piękny przykład współżycia opartego na wzajemnych usługach, tym bardziej uderzający, że żaden z partnerów nieświadom jest swej roli”. Te słowa noblisty Karla von Frisha pochodzące z jego dzieła “Życie pszczół” przedstawiają w prosty sposób skomplikowane zależności. Ukazują jak nie tylko natura, ale także ludzie są uzależnieni od łańcucha powiązań środowiskowych. Rola zapylaczy jest nie do przecenienia. Żywią się nektarem i pyłkiem roślin, stanowiąc jednocześnie pokarm dla owadów drapieżnych, ptaków czy gryzoni. Z zapylaczami nierozerwalnie są związane zapylane przez nie rośliny. One także są elementem łańcucha pokarmowego, dostarczając żywności dziko żyjącym konsumentom i człowiekowi. Las jest obecnie jednym z najbezpieczniejszych obszarów dla wielu gatunków zapylaczy. W ramach projektu “Pszczoły wracają do lasu” powstała oferta edukacyjna w formie materiałów metodycznych i dydaktycznych dotycząca ochrony owadów zapylających, przeznaczona dla ośrodków edukacyjnych Lasów Państwowych. W jej skład wchodzą m.in. propozycje zajęć dla różnych grup wiekowych. Opracowanie poświęcono czterem zagadnieniom: biologii owadów zapylających, ich roli w przyrodzie i gospodarce człowieka, zagrożeniom antropogenicznym na jakie są narażone oraz sposobom ochrony zarówno pszczoły miodnej, jak i dzikich zapylaczy. Dostępność pakietu powoduje, że korzystają z niego nie tylko edukatorzy leśni, ale wszyscy, którzy prowadzą edukację przyrodniczą – od przedszkolaka do seniora. Oswajanie polega tu nie tylko na ukazywaniu skomplikowanych powiązań ekologicznych, ale też znaczeniu ochrony bioróżnorodności i pokonywaniu coraz częściej ujawniającej się biofobii.

  • Edukacja z botaniką w tle w Biebrzańskim Parku Narodowym

    Bogdan Browarski, Anna Maria Satkiewicz,

    Biebrzański Park Narodowy

    Jak zgodnie z tradycją ale w nowej odsłonie zachęcić dzieci, młodzież i dorosłych do spojrzenia wokół siebie i pod nogi. Jak skierować uwagę na zmniejszającą się różnorodność gatunkową. Powoli oddalamy się od tego co nas otacza, pomimo iż obecnie źródła wiedzy są powszechne i łatwo dostępne. Prowadzimy w Biebrzańskim PN Zajęcia edukacyjne związane z różnorodnością biologiczną szaty roślinnej (flora dzika i użytkowa) dla różnych grup wiekowych.

  • Jak edukować i mówić o roślinach w mieście na przykładzie Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - Warszawa?

    Łukasz Karabowicz, Aleksandra Konieczna, Bartosz Popczyński, Agnieszka Pietrzak, Mariusz Wrona, Hanna Merlak

    Lasy Miejskie – Warszawa – Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej

    Wyraźnie widoczne staje się stopniowe odłączanie się ludzi od otaczającej przyrody. W referacie przedstawiamy działania podejmowane przez naszą jednostkę, które mogą temu zaradzić.

    Lasy Miejskie – Warszawa prowadzą działalność edukacyjną na terenach leśnych Warszawy. Co roku instytucja przyjmuje kilka tysięcy uczestników. Prowadzone zajęcia dają możliwość poznania stołecznych lasów. Na spotkaniach staramy się przekazywać wiedzę przyrodniczą oraz inspirować uczestników do samodzielnych poszukiwań.

    W trakcie pandemii Covid19 prowadzenie zajęć edukacyjnych zostało częściowo przeniesione do przestrzeni internetowej. Nie skupialiśmy się jednak wyłącznie na prowadzeniu zajęć online. Zaprojektowaliśmy serię filmową „Leśne Safari”, w której w przystępny sposób prezentujemy przyrodę stolicy, oraz zachęcamy do wyjścia do lasu bazując na zadaniach terenowych dla oglądających.

  • Karpologia na bezdrożach - owoce dzikich drzew i krzewów w edukacji terenowej Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego

    Artur Golis

    Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego

    Od zawsze owoce dzikich drzew i krzewów były przedmiotem zainteresowania człowieka. Były pokarmem lub tylko przyprawą, lekarstwem lub trucizną, paszą lub przynętą, służyły rytuałom lub procesom technologicznym. Przyspieszenie naszego rozwoju cywilizacyjnego sprawiło, że przez kilka ostatnich pokoleń zatraciliśmy wiedzę o przynależności gatunkowej i właściwościach użytkowych dzikich owoców. Zachowaliśmy jednak głęboko, ewolucyjnie zakorzenioną ciekawość w tym zakresie.

    W ramach realizowanych przez ZPKWW zajęć terenowych, wykorzystujemy naturalne zainteresowanie owocami po to, aby nie tylko zaprezentować dany gatunek i jego zastosowanie, ale również wykorzystać poszczególne taksony dla bardziej złożonej narracji, przekazując naszym odbiorcom informacje w następującym zakresie tematycznym:

    • Botanicznych aspektów genezy, budowy i funkcji owoców (karpologia).
    • Funkcji biocenotycznej np. zależności międzygatunkowych związanych z owocami.
    • Znaczenia owoców dla człowieka (usługi ekosystemowe).
    • Wartości bioindykacyjnych poszczególnych gatunków.
    • Walorów estetycznych i krajobrazowych.

    W ramach zaproponowanego tematu, chcielibyśmy podzielić się z uczestnikami konferencji naszymi doświadczeniami w tym specyficznym wymiarze realizowanej przez nas edukacji terenowej. Korzystając z obecności ekspertów chcielibyśmy również poddać dyskusji przyjęte założenia merytoryczne i metodyczne.

  • Obrazy satelitarne i zdjęcia wykonywane za pomocą dronów w badaniach zjawisk fenologicznych roślinności: propozycja zajęć edukacyjnych

    Krzysztof Będkowski

    Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych

    Fenologiczna zmienność roślinności jest wdzięcznym polem do obserwacji przyrodniczych, które mogą być prowadzone w różnej skali przestrzennej – od pojedynczych drzew (krzewów), aż do całego kraju. Proponuję wykorzystanie w tym celu zdjęć wykonywanych za pomocą kamer przenoszonych przez drony albo… satelity. W referacie przedstawię, jak można samodzielnie pozyskać i przetwarzać te obrazy, aby śledzić przebieg zjawisk fenologicznych, szczególnie wiosennych i jesiennych. Niezbędne do tego oprogramowanie i obrazy satelitarne można pozyskać z ogólnodostępnych źródeł. A zdjęcia z dronów wykonać we własnym zakresie…

  • Od pomysłu do realizacji – ogród pokazowy w Nadleśnictwie Pisz

    Przemysław Szabłowski

    Nadleśnictwo Pisz

    Rok 2022 został ogłoszony przez Senat Rzeczypospolitej Polskiej „Rokiem Botaniki”. Lasy Państwowe, jako organ państwowy, edukują przyrodniczo społeczeństwo od wielu lat. W związku z obchodami roku botaniki Nadleśnictwo Pisz postanowiło założyć ogród pokazowy, w bezpośrednim sąsiedztwie swojej siedziby. Powstający ogród posiadał będzie nie tylko walory estetyczne, ale także edukacyjne. Okazy, które zostały tam dotychczas posadzone to gatunki rodzimo występujące na terenie Puszczy Piskiej (m.in.: bez czarny, głóg jednoszyjkowy, kalina koralowa), jak również rośliny istotne użytkowo, które na przykład są ważnym pożytkiem pszczelim (m.in.: ogórecznik lekarski, nostrzyk lekarski, przegorzan kulisty) lub wykorzystywane są w kulinariach i medycynie (m.in.: macierzanka piaskowa, kozłek lekarski, arcydzięgiel litwor). Promowanie botaniki poprzez udostępnienie ogrodu społeczeństwu podnosi świadomość na temat bioróżnorodności oraz możliwych zastosowań roślin towarzyszących człowiekowi.

  • Przyrodnicy w krainie aplikacji - zło konieczne czy nowoczesne narzędzie pozwalające realizować projekty edukacyjne i proces dydaktyczny również w formie zdalnej z zachowaniem interakcji uczeń/student-nauczyciel w czasach ograniczeń kontaktów interpersonalnych

    Anna Gazda

    UR w Krakowie, Wydział Leśny, Katedra Bioróżnorodności Leśnej

    Od lat toczy się dyskusja o negatywnym wpływie „internetu” czy też „komputerów, smartfonów” na psychikę młodych ludzi, na jakość komunikacji interpersonalnej czy też na zachowania społeczne. Zwłaszcza w minionym okresie związanym z pandemią problem ten narastał bardzo szybko. Okazało się jednak, że czasami smartfon i komputer pomagał realizować proces dydaktyczny, zachować realne interakcje student/uczeń-nauczyciel, rozwijać pasje tych pierwszych. W ostatnich czasach, dzięki współpracy przyrodników z informatykami, programistami stworzono kilka ciekawych aplikacji na urządzenia mobilne, pozwalających rozwijać umiejętności dobrego obserwatora (postrzeganie ważnych cech diagnostycznych, umiejętność poprawnej dokumentacji obserwacji i stanowiska obserwowanego taksonu). Między innymi aplikacja iNaturalist jest tego typu oprogramowaniem, które pomogło nam w trudnych czasach, a teraz nadal chętnie do niego sięgamy.

  • Rola projektów Citizen Science w zakresie poznania różnorodności gatunkowej roślin

    Anna Gazda

    UR w Krakowie, Wydział Leśny, Katedra Bioróżnorodności Leśnej

    Citizen Science termin, który coraz częściej pojawia się w kontekście badań naukowych. Tego typu projekty są bardzo popularne przede wszystkim w USA oraz Europie Zachodniej. W krajach środkowej i wschodniej Europy cieszą się o wiele mniejszą popularnością. To czym wyróżniają się od tradycyjnych projektów realizowanych przez naukowców, to zaangażowanie do współpracy amatorów, hobbystów, osób, które nie zajmują się profesjonalnie danym zagadnieniem. Szczególne znaczenie projekty Citizen Science odgrywają w zakresie poznawania różnorodności gatunkowej roślin. Dzięki współpracy naukowców, którzy przygotowują profesjonalnie opracowane projekty (metodykę): naukowcy dysponują coraz większą liczbą obserwacji przyrodniczych, które można zweryfikować, a hobbyści w tym samym czasie poznają nowe taksony, ich zmienność morfologiczną, fenologiczną, ich rozmieszczenie, a przede wszystkim informacje o nazwie udokumentowanego gatunku, lub potwierdzenie oznaczenia. W ten sposób Pasjonat botaniki ma możliwość poznać nowe taksony, a także różne aspekty różnorodności gatunkowej roślin.

  • Rośliny zagrożone wyginięciem w edukacji przyrodniczo-leśnej Arboretum w Kopnej Górze

    Iwona Zinkiewicz1, Dan Wołkowycki2

    1Nadleśnictwo Supraśl, 2Politechnika Białostocka, Instytut Nauk Leśnych,

    Nadleśnictwo Supraśl wraz z Instytutem Nauk Leśnych Politechniki Białostockiej i Parkiem Krajobrazowym Puszczy Knyszyńskiej prowadzi ochronę zagrożonych gatunków roślin. Dotyczy to przede wszystkim roślin z Puszczy Knyszyńskiej. Miejscem hodowli tych roślin jest Arboretum w Kopnej Górze, które jest prowadzone przez Nadleśnictwo. Sukcesem są już między innymi takie rośliny jak sasanka otwarta, wierzba lapońska, pszczelnik wąskolistny, goździk pyszny czy oman wierzbolistny. Część roślin jest już przenoszona na miejsca stałe. Na razie w arboretum. W dalszej perspektywie rośliny będą „zwracane naturze”. Temat jest także wykorzystywany w edukacji przyrodniczo-leśnej, jaką prowadzi Nadleśnictwo Supraśl. Rośliny chronione są tematem gier terenowych, które są do wykorzystania w arboretum. Także przy każdym spacerze edukacyjnym po leśnym ogrodzie jest poruszany temat roślin chronionych. Wszystko to ma na celu uwrażliwienie społeczeństwa na ważny temat ochrony roślin zagrożonych w środowisku naturalnym.

  • Włączanie grup wykluczonych społecznie do edukacji przyrodniczej poprzez aktywności dostosowane do ich możliwości. Potencjał ogrodów botanicznych i arboretów na przykładzie Arboretum Bramy Morawskiej w Raciborzu

    Elżbieta Skrzymowska

    Arboretum Bramy Morawskiej w Raciborzu

    Ogrody botaniczne i arboreta to miejsca, których przestrzeń naturalnie predestynuje do działań z zakresu hortiterapii czy lasoterapii. Potencjał takich działań jest ogromny i służyć może grupom spotykającym się z wykluczeniem społecznym.

    Arboretum Bramy Morawskiej w Raciborzu od dwóch lat współpracuje z lokalnymi placówkami takimi jak: Zespół Szkół Specjalnych w Raciborzu, Warsztat Terapii Zajęciowej w Raciborzu i Zakład Poprawczy i Schronisko dla Nieletnich w Raciborzu. Podopieczni tych placówek wykonują społecznie różne prace porządkowo – ogrodnicze na terenie Arboretum Bramy Morawskiej, czy to w ramach praktyk wspomaganych czy też przysposobienia zawodowego. Mają w ten sposób kontakt z naszymi nasadzeniami w kolekcjach roślinnych, jak też z naturalnym środowiskiem leśnym w leśnej części naszego Arboretum. Edukacja przyrodnicza nie odbywa się tu wprost, jest jednak istotnym „ubocznym” efektem ich pracy. Mówimy tu o osobach z niepełnosprawnościami i młodocianych skazanych za przestępstwa. Nie są to grupy, które w pierwszej kolejności bierze się pod uwagę w edukacji przyrodniczej, a poprzez odbywanie praktyk na terenie naszego Arboretum uczą się wiedzy o roślinach, o ekologii lasu, podstawowych umiejętności ogrodniczych i poszanowania dla przyrody. Chcemy się podzielić naszym dotychczasowym doświadczeniem z dwuletniej współpracy z tymi placówkami i zachęcić do prowadzenia podobnych działań w Państwa lokalnych społecznościach.

Warsztaty

  • Kosmetyki z suszonymi ziołami (mydła)

    Bogdan Browarski, Anna Maria Satkiewicz,

    Biebrzański Park Narodowy

    Zrób coś dla siebie i dla środowiska… Warsztaty sporządzania kosmetyków naturalnych z suszonymi ziołami (mydła). Jak zrobić kosmetyki z całkowicie lokalnych produktów? Jak zmniejszyć swój ślad odciskany na środowisku. Jak zadbać o swoje zdrowie i zmniejszyć ilość chemii wcieranej w skórę. Odpowiedź jest wokół nas. Na naszych warsztatach dowiemy się jakich ziół i olejków zapachowych można użyć do wyrobu naturalnych kosmetyków. Nie zrobimy wprawdzie sami bazy mydlarskiej ale wykorzystamy gotowe produkty roślinne. Uczestnicy wykonają swoje własne mydła z dodatkiem biebrzańskich ziół.

  • Rozpoznajemy liście i robimy makramy

    Bogdan Browarski, Anna Maria Satkiewicz,

    Biebrzański Park Narodowy

    Rozpoznawanie gatunków drzew po liściach. Następnie uczestnicy wykonają swoje okazy z makramy tak aby nawiązywały do natury.

  • „Rysujemy, malujemy, drzewa poznajemy”

    Witold Ciechanowicz

    Nadleśnictwo Gdańsk 

    Oparty o metodę schematycznego rysowania liści drzew Grażyny Głuch (Rysujemy, Malujemy drzewa poznajemy, Oficyna Wydawnicza Forest). Zajęcia wzbogacone o warstwę gawędy o zastosowaniach drewna były prowadzone przeze mnie co najmniej kilkadziesiąt razy w LOB Marszewo, oraz kilkaset razy w trakcie pandemii online. Doskonałe zajęcia dla różnych grup wiekowych, z powodzeniem mogą być prowadzone przez każdego edukatora, również zupełnie bez uzdolnień plastycznych.

Przewodniczący Konferencji

Dr hab. Roman WÓJCIK

dyrektor Instytutu Nauk Leśnych SGGW w Warszawie

22/5938000, roman_wojcik@sggw.edu.pl

Sekretarz Konferencji

Mgr Dariusz ANDERWALD

kierownik CEPL i MLiD, SGGW Leśny Zakład Doświadczalny w Rogowie

46/8748374, dariusz_anderwald@sggw.edu.pl